Dlaczego u mężczyzn to zawsze problem urologiczny
Anatomia męskiego układu moczowego (dłuższa cewka moczowa, obecność prostaty jako naturalnego "zaworu" wspomagającego kontynencję) sprawia, że nietrzymanie moczu u mężczyzn pojawia się rzadziej niż u kobiet, ale gdy już wystąpi, niemal zawsze ma konkretną, ustalaną przyczynę anatomiczną lub neurologiczną. Inaczej niż u kobiet, gdzie częsta jest izolowana słabość mięśni dna miednicy po porodach, u mężczyzn problem prawie zawsze wiąże się z prostatą — jej przerostem, zapaleniem lub stanem po zabiegu — albo z zaburzeniem nerwowym kontrolującym pęcherz.
To dobra wiadomość diagnostycznie: skoro przyczyna jest zwykle konkretna i identyfikowalna, leczenie można celować precyzyjnie, a nie "próbować po trochu" różnych metod.
Rodzaje nietrzymania moczu u mężczyzn
- Wysiłkowe nietrzymanie moczu — wyciek przy kaszlu, kichaniu, wysiłku fizycznym lub zmianie pozycji. Najczęstsza przyczyna u mężczyzn: uszkodzenie lub osłabienie zwieracza cewki moczowej po radykalnej prostatektomii (operacyjnym usunięciu prostaty z powodu raka) lub po zabiegach TURP/HoLEP na przeroście prostaty.
- Nietrzymanie z parcia (pęcherz nadreaktywny) — nagła, silna potrzeba oddania moczu, często niemożliwa do powstrzymania. Może towarzyszyć przeszkodzie podpęcherzowej przy BPH, zapaleniu pęcherza lub być samoistnym zaburzeniem czynności pęcherza.
- Nietrzymanie z przepełnienia — "przeciekanie" przy znacznym zaleganiu moczu w pęcherzu, typowe przy zaawansowanym przeroście prostaty lub zwężeniu cewki moczowej, kiedy pęcherz nie opróżnia się prawidłowo.
- Nietrzymanie neurogenne — wynik zaburzenia nerwowej kontroli pęcherza, np. po udarze, w stwardnieniu rozsianym, przy uszkodzeniu rdzenia kręgowego lub w cukrzycowej neuropatii autonomicznej.
Nietrzymanie moczu po operacji prostaty
To najczęstszy kontekst, w którym mężczyźni zgłaszają się z tym problemem. Po radykalnej prostatektomii zwieracz cewki moczowej traci częściowe wsparcie, jakie dawała sąsiadująca z nim prostata — stąd przejściowe trudności z kontrolą moczu u większości operowanych.
"Pacjentom po prostatektomii zawsze mówię: pierwsze 6–12 miesięcy to czas naturalnej odbudowy kontroli — mięśnie dna miednicy można i warto trenować już od pierwszych dni po operacji, najlepiej pod okiem fizjoterapeuty uroginekologicznego. Decyzje o dalszym leczeniu, w tym o ewentualnym zabiegu, podejmujemy dopiero gdy ten naturalny czas poprawy się wyczerpie." — Dr n. med. Robert Wachała, FEBU
Podobny, choć zwykle łagodniejszy i krótszy, efekt może wystąpić po zabiegach endoskopowych na przeroście prostaty (TURP, HoLEP, laserowa enukleacja) — tu przejściowe trudności z kontrolą moczu ustępują najczęściej w ciągu kilku tygodni.
Diagnostyka
- Dzienniczek mikcji — zapis godzin, objętości i okoliczności oddawania moczu oraz epizodów wycieku przez 2-3 dni; podstawowe i bezkosztowe narzędzie różnicujące typ nietrzymania
- Badanie ogólne moczu i posiew — wykluczenie infekcji jako przyczyny nasilonego parcia
- USG układu moczowego z oceną residuum — ocena zalegania moczu po mikcji, wielkości prostaty i ewentualnych przeszkód
- Urofluometria — obiektywna ocena siły i charakteru strumienia moczu
- Test wkładkowy (pad test) — obiektywna ocena ilości traconego moczu w ciągu doby, pomocna przy kwalifikacji do leczenia zabiegowego
- Badanie urodynamiczne — w przypadkach niejasnych lub przed kwalifikacją do zabiegu; ocenia pracę pęcherza i zwieracza w sposób obiektywny
Leczenie — od najmniej do najbardziej inwazyjnego
Leczenie zachowawcze (pierwszy wybór)
- Ćwiczenia mięśni dna miednicy pod okiem fizjoterapeuty uroginekologicznego — leczenie pierwszego wyboru przy wysiłkowym nietrzymaniu, najlepsze efekty przy rozpoczęciu jeszcze przed planowaną operacją prostaty
- Modyfikacja nawyków: ograniczenie kofeiny i alkoholu (podrażniają pęcherz), regulacja ilości przyjmowanych płynów, trening pęcherza przy komponencie naglącej
- Leczenie farmakologiczne przy komponencie z parcia — leki antymuskarynowe lub agonisty receptora beta-3, dobierane indywidualnie
Leczenie zabiegowe (gdy zachowawcze nie wystarcza po 6–12 miesiącach)
- Tasiemka cewkowa (male sling) — przy łagodnym do umiarkowanego wysiłkowym nietrzymaniu moczu; zabieg mniej inwazyjny niż sfinkter sztuczny
- Sztuczny zwieracz cewki moczowej (AUS) — złoty standard przy nasilonym wysiłkowym nietrzymaniu moczu, szczególnie po radykalnej prostatektomii; wysoka skuteczność, ale wymaga od pacjenta zdolności manualnej obsługi urządzenia
- Iniekcje wzmacniające (bulking agents) — opcja przy łagodnym nietrzymaniu lub u pacjentów niekwalifikujących się do większych zabiegów
Problem z kontrolą moczu po operacji prostaty?
Przyjmuję w Kędzierzynie-Koźlu i Krapkowicach w ramach NFZ. Dobieram diagnostykę i leczenie indywidualnie, zaczynając od metod najmniej inwazyjnych.