Niski testosteron
u mężczyzn

Testosteron — czemu tak ważny i czemu spada?

Testosteron to główny androgen męski — odpowiada za libido, funkcję erekcyjną, masę mięśniową, gęstość kości, energię życiową, nastrój i płodność. Jego poziom naturalnie obniża się od około 30. roku życia w tempie 1–2% rocznie.

Problem w tym, że objawy tego spadku — zmęczenie, słabsze libido, gorsza kondycja fizyczna — są niespecyficzne i łatwo przypisać je "starzeniu się" lub stresowi. Wielu mężczyzn latami żyje z niedoborem testosteronu, nie wiedząc, że ich samopoczucie można poprawić.

Z drugiej strony: nie każdy mężczyzna z niskim testosteronem wymaga leczenia hormonalnego. I nie każdy, kto czuje się zmęczony, ma niski testosteron. Właśnie dlatego musi to ocenić lekarz — nie samodzielna interpretacja wyniku z laboratorium pobranego o złej porze dnia.

Rozpoznanie

Objawy niedoboru testosteronu

Hipogonadyzm (niedobór testosteronu) objawia się w kilku obszarach jednocześnie. Poniżej te, z którymi najczęściej trafiają do mnie pacjenci:

Samo pojawienie się tych objawów to nie diagnoza. Muszą współwystępować z biochemicznym potwierdzeniem niskiego testosteronu — inaczej szukamy innej przyczyny.

Diagnostyka — jak prawidłowo zbadać testosteron?

To ważniejsze niż się wydaje. Testosteron wykazuje wyraźny rytm dobowy — rano jego poziom jest najwyższy, po południu i wieczorem znacznie niższy. Badanie wykonane o 15:00 może dać wynik o 30–40% niższy niż poranne. Dlatego:

• Krew pobieramy rano, między 7:00 a 11:00 — na czczo lub po lekkiego śniadaniu
• Przy wyniku granicznym badanie powtarzamy dwukrotnie w różnych dniach
• Oceniamy testosteron całkowity, ale też SHBG (globulinę wiążącą hormony płciowe) — bo to testosteron wolny faktycznie działa biologicznie
• Badamy równolegle: LH, FSH (żeby ocenić, czy problem jest w jądrach czy w mózgu), prolaktynę, morfologię krwi, PSA

Pierwsza linia

Zmiana stylu życia — zawsze zaczyna się od tego

Zanim zaproponuję terapię hormonalną, zawsze pytam o styl życia. I nie bez powodu — dane pokazują, że zmiana nawyków może naprawdę istotnie podnieść poziom testosteronu:

• Redukcja masy ciała — tkanka tłuszczowa metabolizuje testosteron do estrogenów. U mężczyzn z otyłością utrata 10–15% masy ciała może podnieść testosteron o 30–50%
• Trening siłowy — regularne ćwiczenia z obciążeniem podnoszą testosteron i wrażliwość receptorów androgenowych
• Sen 7–9 godzin — testosteron produkowany jest głównie podczas snu głębokiego. Niedobór snu to jeden z najszybszych sposobów na obniżenie jego poziomu
• Ograniczenie alkoholu — alkohol bezpośrednio hamuje syntezę testosteronu w jądrach
• Zarządzanie stresem — kortyzol antagonizuje testosteron na poziomie receptorów

U mężczyzn z łagodnym niedoborem i wyraźnymi czynnikami ryzyka (otyłość, brak aktywności, alkohol) proponuję 3–6 miesięcy pracy nad stylem życia przed decyzją o terapii hormonalnej. Wyniki bywają zaskakujące.

Terapia substytucyjna testosteronem (TRT)

Kiedy zmiana stylu życia jest niewystarczająca lub testosteron jest poważnie obniżony, wdrażamy leczenie hormonalne. W Polsce dostępne są trzy główne formy:

Wybór formy leczenia ustalam indywidualnie z pacjentem, biorąc pod uwagę styl życia, preferencje i profil ryzyka. TRT wymaga regularnego monitorowania — PSA, morfologia, hematokryt co 3–6 miesięcy.

Ważne: u mężczyzn planujących ojcostwo TRT może zahamować spermatogenezę i spowodować niepłodność. W takich przypadkach stosuje się inne metody stymulacji produkcji testosteronu — omawiam je podczas konsultacji.